Przepuklina krążka międzykręgowego – objawy, diagnostyka i leczenie

Przepuklina jest jedną z najczęściej rozpoznawanych zmian krążka międzykręgowego. W opisach rezonansu możesz spotkać również takie określenia jak dyskopatia, protruzja, ekstruzja czy sekwestracja.

Każde z tych słów opisuje trochę inny rodzaj lub aspekt zmian krążka. Najważniejsze jest ustalenie, co dzieje się z krążkiem, czy może mieć to związek z Twoimi objawami i czy występują objawy wymagające szczególnej uwagi.

Co to jest przepuklina krążka międzykręgowego?

Krążki międzykręgowe znajdują się pomiędzy trzonami kręgów. Pozwalają kręgosłupowi przenosić obciążenia i uczestniczą w jego ruchu. Każdy krążek zbudowany jest z centralnie położonego jądra miażdżystego, otaczającego je pierścienia włóknistego oraz sąsiaduje z płytkami granicznymi trzonów kręgów.

O przepuklinie mówimy wtedy, gdy część materiału krążka przemieszcza się miejscowo poza jego prawidłowe granice.

Potocznie mówi się również o przepuklinie dysku, a czasem o „wypadniętym dysku”. Dysk jednak nie wypada spomiędzy kręgów. Zmianie ulega jego struktura i położenie części materiału.

Przepuklina a dyskopatia

Słowo dyskopatia jest powszechnie używane przez pacjentów, lekarzy, fizjoterapeutów i radiologów. Najczęściej odnosi się szeroko do zmian dotyczących krążków międzykręgowych.

Przepuklina jest jednym z konkretnych problemów, które mogą dotyczyć krążka. Dlatego określenia „dyskopatia” i „przepuklina” często pojawiają się obok siebie, ale nie znaczą dokładnie tego samego.

Jeżeli chcesz najpierw poznać jego anatomię i sposób działania, przeczytaj również artykuł o budowie i funkcji krążka międzykręgowego.

Jak powstaje przepuklina krążka międzykręgowego kręgosłupa?

Krążek jest żywą tkanką, która zmienia się przez całe życie. Z wiekiem oraz w procesie degeneracji zmieniają się jego skład, zawartość wody i właściwości mechaniczne.

Zmiany te mogą wpływać na sposób przenoszenia obciążeń. W pierścieniu włóknistym, płytkach granicznych i miejscach ich połączenia mogą powstawać lokalne uszkodzenia. Jeżeli umożliwią przemieszczenie części materiału poza prawidłowe granice krążka, powstaje przepuklina.

Nie ma jednej drogi prowadzącej od zdrowego krążka do przepukliny. U części osób występują znaczne zmiany degeneracyjne bez przepukliny, a przepuklina może pojawić się również w krążku bez zaawansowanych zmian widocznych w rezonansie.

Ruch i obciążanie kręgosłupa są częścią jego normalnego funkcjonowania. Na zachowanie krążka wpływa charakter obciążeń oraz aktualna zdolność tkanki do ich tolerowania.

Czy przepuklina boli? Źródła bólu przy przepuklinie

Przepuklina może uczestniczyć w powstawaniu bólu na kilka sposobów.

Zewnętrzna część pierścienia włóknistego jest unerwiona. Zmianom strukturalnym krążka mogą towarzyszyć procesy zapalne oraz zmiany w jego bezpośrednim otoczeniu. Rozciąganie lub uszkodzenie unerwionych części pierścienia może pobudzać znajdujące się tam receptory bólowe.

Inna sytuacja występuje wtedy, gdy przepuklina znajduje się blisko korzenia nerwowego. Potocznie mówi się wtedy o ucisku nerwu. Kontakt, ucisk lub deformacja korzenia mogą uczestniczyć w powstawaniu objawów, ale znaczenie ma również reakcja zapalna wokół przemieszczonego materiału krążka.

Większa przepuklina może także kontaktować się z workiem oponowym i wpływać na przestrzeń dostępną dla struktur znajdujących się w kanale kręgowym. Znaczenie tych zmian zależy od ich lokalizacji oraz obrazu klinicznego pacjenta.

Dlatego wielkość przepukliny nie mówi wprost, jak bardzo będzie bolała. Duża zmiana może dawać niewielkie dolegliwości, a mniejsza, położona w niekorzystnym miejscu, może wywoływać silny ból korzeniowy.

Objawy przepukliny krążka międzykręgowego

Objawy zależą przede wszystkim od miejsca występowania przepukliny i jej relacji z sąsiednimi strukturami.

W odcinku lędźwiowym mogą występować ból pleców oraz ból promieniujący do pośladka i nogi. W odcinku szyjnym dolegliwości mogą rozprzestrzeniać się do barku, ramienia, przedramienia lub dłoni.

Przy zajęciu struktur nerwowych mogą pojawić się:

• ból promieniujący do kończyny,
• drętwienie lub mrowienie,
• zaburzenia czucia,
• osłabienie określonych mięśni,
• zmiana odruchów.

Ból związany z podrażnieniem korzenia określamy jako ból korzeniowy. Jeżeli dochodzi do zaburzenia jego funkcji, na przykład osłabienia mięśni, zaburzeń czucia lub odruchów, mówimy o radikulopatii.

Protruzja, ekstruzja i sekwestracja – co to jest?

To określenia używane między innymi w opisach rezonansu do dokładniejszego opisania przepukliny.

Protruzja opisuje przepuklinę, w której przemieszczony materiał pozostaje szerzej połączony z krążkiem.

Ekstruzja oznacza taką postać przepukliny, w której przemieszczony materiał wychodzi poza krążek w większym zakresie w stosunku do miejsca swojego połączenia z nim.

Sekwestracja oznacza oddzielenie fragmentu przemieszczonego materiału od pozostałej części krążka.

Możesz spotkać również określenie migracja, oznaczające przemieszczenie materiału od miejsca, w którym wydostał się poza krążek.

Nazwy te opisują morfologię przepukliny. Nie są kolejnymi etapami, przez które musi przejść każdy krążek. O znaczeniu zmiany dla pacjenta decydują również jej lokalizacja, objawy i wynik badania.

Czy przepuklina może się wchłonąć?

Tak. Przepuklina może zmieniać się z czasem, a część z nich ulega samoistnej resorpcji, czyli stopniowemu zmniejszeniu.

Materiał krążka znajdujący się poza jego naturalnym środowiskiem może zostać objęty reakcją układu odpornościowego. Powstają nowe naczynia, a między innymi makrofagi uczestniczą w usuwaniu przemieszczonej tkanki.

Większą skłonność do samoistnej resorpcji obserwuje się w ekstruzjach i sekwestracjach niż w protruzjach.

Objawy mogą ustąpić wcześniej, niż zmiana zniknie z rezonansu. Kontrolne MRI nie jest więc prostym miernikiem tego, czy pacjent zdrowieje.

Jak diagnozuje się przepuklinę krążka międzykręgowego?

Diagnostyka zaczyna się od rozmowy z pacjentem i badania klinicznego.

Istotne są miejsce i charakter bólu, jego promieniowanie, drętwienie, mrowienie, osłabienie kończyny oraz zachowanie objawów podczas ruchu i różnych pozycji.

Przy podejrzeniu zajęcia korzenia nerwowego bada się między innymi czucie, siłę mięśniową i odruchy. Wykorzystuje się również odpowiednie testy kliniczne.

Rezonans magnetyczny pozwala dokładnie zobaczyć krążki, przepuklinę, kanał kręgowy i jej relację ze strukturami nerwowymi. Wynik badania obrazowego zestawia się z tym, co zgłasza pacjent i co stwierdzono podczas badania.

Zmiany krążków, w tym przepukliny, występują również u osób bez bólu. Z wiekiem stają się coraz częstsze.

Rezonans pokazuje strukturę. O jej znaczeniu decyduje cały obraz kliniczny.

Jak leczy się przepuklinę krążka międzykręgowego?

Leczenie dobiera się do objawów, wyniku badania, funkcji układu nerwowego i przebiegu dolegliwości.

W większości przypadków bez objawów alarmowych postępowanie rozpoczyna się zachowawczo. W zależności od sytuacji wykorzystuje się fizjoterapię, odpowiednio dobraną aktywność, modyfikację obciążeń, farmakoterapię oraz inne metody leczenia objawowego.

U części pacjentów stosuje się leczenie interwencyjne lub operacyjne. Wybór postępowania zależy między innymi od nasilenia i czasu trwania objawów, funkcji układu nerwowego oraz przebiegu problemu.

Kiedy objawy przepukliny wymagają pilnej konsultacji?

Szczególnej uwagi wymagają objawy wskazujące na poważniejsze zaburzenie funkcji układu nerwowego.

Pilnej konsultacji wymagają przede wszystkim nowe trudności z rozpoczęciem oddawania moczu lub opróżnieniem pęcherza, zaburzenia kontroli moczu lub stolca, zaburzenia czucia w okolicy krocza oraz wyraźne lub postępujące osłabienie siły mięśniowej.

Szybkiej diagnostyki mogą wymagać również nietypowe bóle kręgosłupa występujące między innymi po poważnym urazie, z gorączką, przy obniżonej odporności lub chorobie nowotworowej w wywiadzie.

Co powinieneś zapamiętać?

Przepuklina krążka międzykręgowego oznacza miejscowe przemieszczenie materiału dysku poza jego prawidłowe granice. Może być jednym z elementów zmian określanych szerzej jako dyskopatia.

Znaczenie przepukliny zależy od jej lokalizacji, kontaktu z sąsiednimi strukturami, reakcji zapalnej oraz funkcji układu nerwowego. Dlatego podobne zmiany widoczne w rezonansie mogą u różnych osób dawać zupełnie inne objawy.

Przepuklina może również zmniejszać się z czasem. O sposobie leczenia decyduje przede wszystkim stan pacjenta, a nie samo słowo zapisane w wyniku rezonansu.